Column Aleid Truijens: De werelden ontdekken

28-06-2019

Werken zou eigenlijk spelen moeten zijn. Leren ook. De wereld ontdekken, gewoon omdat we er zin in hebben. Dat houdt nooit op. Er is altijd meer wereld, meer wonderbaarlijks, verrassends en onbegrijpelijks dan we in één mensenleven aan kunnen

Hebben we ooit zoveel geleerd als toen we een peuter waren? Het is verbluffend als een tweejarige ineens het woord ‘jaloers’ kent, of ‘betonmortelwagen’. Toen mijn zoontje dat zei wist ikzelf niet eens wat dat precies was, nou ja, zo’n vrachtauto met draaiend paasei. Maar hij lag dan ook hele dagen, met één oog dichtgeknepen, op het vloerkleed de wereld na te bootsen, geheel verzonken in zijn spel. Zoals mijn dochter ‘ziekenhuisje’ en ‘hotelletje’ speelde, waar zij de strenge manager was. Mijn man maakt als kind reportages met krantenfoto’s en eigen bijschriften. Ik speelde schooltje met knikkers, de kinderen in brave rijtjes, de reuzenbonk als leraar.

Als peuter volgen we nog onze nieuwsgierigheid, en onze eigen aard. Een geheid succesvolle leermethode. Waarom mag dat niet zo blijven?

Ik ben jaloers op de kinderen die nu op school zitten. Het idee dat je niet hoeft te wachten met de wereld te ontdekken tot je volwassen bent, is nu wel ingedaald in het onderwijs. We laten de kinderen ontdekkend, onderzoekend en ontwerpend leren. Dat lijkt mij heerlijk, een verademing na generaties lang rijtjes stampen, tafels en dictee.

Ik zag op de website met lesideeën, https://ontwerpenindeklas.nl zelfs een les ‘Leerlingen ontwerpen een leuke manier om tafels te leren’. Twee vliegen in één klap! Ik las over een ridderproject waarbij jonge kinderen een kasteel bouwen, compleet met ophaalbruggen en grachten, en zelf ontworpen katapulten waarmee de ridders zich verdedigen. Mooi leek me ook de les waarin kinderen met K’nex een echt werkende waterkrachtcentrale bouwen.

Ik denk wel dat deze manier van werken ontzettend veel vergt van de leerkracht. Want dát ze er veel van leren is zeker, maar wat eigenlijk precies? Leer je, bijvoorbeeld, in dat tafel-project zelf ook de tafels? Worden die geautomatiseerd? Dat is wel erg handig bij je latere creatieve praktijken. En krijg je door dat bouwen van een kasteel en het knutselen van een katapult ook echt enig benul van de middeleeuwen? Wat dat voor tijd was, hoe de mensen leefden en dachten? Die kennis komt niet vanzelf.

Ik zou ook graag wat creatieve taalopdrachten zien. Schrijfopdrachten bijvoorbeeld. Zoals: beschrijf wat bij jou thuis gebeurt door de ogen van een tweejarig kind. Of een hond, of een middeleeuwer. Bedenk welke mensen gaan wonen in dat door jou ontworpen kasteel en wat ze tegen elkaar zeggen. Schrijf een brief aan je toekomstige achterkleinkind.

Maar ook bij deze opdrachten zal je in de gaten moeten houden wat kinderen echt leren. Niet alles kan spelenderwijs, helaas. Spelling leer je niet door gedichten te schrijven, goed lopende zinnen maken evenmin. 

Iedere tijd heeft zijn succesnummers en valkuilen. Als ik kinderen van tien een presentatie zie geven, met veel flair, of als ik hun zelfgemaakte filmpjes  bekijk, dan valt mijn mond open van verbazing. Wat knap! Maar als ik een briefje van hen lees of merk dat ze een simpele hoofdrekensom niet kunnen maken, dan schrik ik. Wat een gestuntel voor zo’n slim kind. Onderweg naar leuker en realistischer leren zijn we ook iets kwijtgeraakt.

Het mooiste van ontwerpend leren lijkt me dat je meer kunt dan je dacht, of anderen van je dachten. In was dolgraag architect geworden, een vak waarbij  je je verstand én je verbeelding gebruikt. Maar ja, ik tekende primitieve, scheve huisjes. Nu behelp ik me met urenlang verlekkerd kijken op Funda.